Zelf zeep maken (Dutch)

source: http://kruidenateljee.be/2010/02/zeep-maken-voor-die-hards/

De beste planten die we kunnen gebruiken bij het zeep maken, namelijk om het loog te bereiden, dat we erbij nodig hebben, zijn in volgorde van geschikt naar minder geschikt: stengels van bonen of mais, riet, distels, vlas, heide en suikerbiet. De hardere houtsoorten zijn niet geschikt!

Verbrand het plantenmateriaal tot er een zo wit mogelijke as overblijft.

Doe deze as in een houten vat, een kuip van email, aardewerk of ijzer, maar geen aluminium.

In de bodem van de kuip (inhoud enkele tientallen liters) moeten kleine gaatjes worden gemaakt. Over de as gieten we kokend water, dat in de kuip of in de kan, die we eronder hebben gezet kan uitdruipen. Roer zo af en toe flink in de natte as om alles goed te mengen.

Giet het vocht daarna door een stukje linnen- of neteldoek om overtollige as te verwijderen. Laat het daarna afkoelen en neem dan een ei en kijk of dit in deze vloeistof blijft drijven. Als het ei echter zinkt, laat het vocht nog wat inkoken tot de goede concentratie is bereikt.

Nu kan het vet, het belangrijkste ingrediënt bij zeep maken, worden toegevoegd. Welke soort vet gebruiken we?

Kaarsvet (talkvet, schapevet) of reuzel zijn het beste maar we kunnen ook plantaardige vetten zoals palmolie, olijfolie, notenolie of cocosvet gebruiken.

De oliën of vetten moeten schoon zijn en niet ruiken. Als ze verontreinigd zijn kunnen we ze koken met water, af laten koelen en bovendrijvende schoon vet afscheppen.

Loog en vet moeten vermengd worden.

De beste verhouding is ca. 13 liter loog op 1 kg vet.

Wie bang is teveel loog te gebruiken kan beginnen met minder loog en langzamerhand zoveel toevoegen als nodig is om het vet erin op te nemen. De rest van het proces vraagt enkele weken.

Elke dag hiervan moeten we flink roeren met een stok. Na een week of twee heeft zich een mengsel van zeep en glycerol (glycerine) gevormd.

De glycerol moeten we verwijderen om de zeep hard te laten worden. Voeg daartoe pekel toe van 50% zout en 50% water tot de zeep boven komt drijven.

De glycerol en andere ongerechtigheden blijven op de bodem achter.

Schep de zeep af en doe ze in houtenvormen waarin we een doek hebben gelegd. Laat de zeep nog enkele weken staan, daarna is ze geschikt voor gebruik.

source: http://zelfvoorziening.perso.sfr.fr/inhoud/zeep.html

ZELF ZEEP MAKEN

Zeep is een reinigingsmiddel dat, door wrijven met water, in schuim kan oplossen.
Het ontstaat door de verzeping (een chemische reaktie) van een vet met een loog. De vetten die worden gebruikt kunnen van dierlijke of plantaardige afkomst zijn en als loog wordt meestal natriumhydroxide (gootsteenontstopper) gebruikt, maar ook kaliumcarbonaat (potas) kan worden gebruikt voor een meer vloeibare zeep.
Het gebruik van zeep is al heel oud, zeker zo'n 5000 jaar geleden werd het al in Babylon gebruikt en oude zeepformules bestonden voornamelijk uit de ingredienten dierlijk vet, houtas en water. De vroegste zepen waren dus altijd in vloeibare vorm en ongeveer 600 na christus ontdekten arabische alchemisten dat zeep ook een vaste vorm kon hebben door het loogwater van de houtas te vervangen door soda.
Behalve de gewone handzeep en het toiletblokje wordt wordt echte zeep tegenwoordig vrijwel niet meer gebruikt en wordt vaak door andere reinigingsmiddelen, met een lagere PH-waarde, vervangen.

Benodigdheden :
Zelf zeep maken is heel makkelijk en je hebt er niet veel voor nodig. De bestanddelen zijn een vet of olie, gootsteenontstopper in korrelvorm. (caustische soda oftewel natriumhydroxide 99%), water en eventueel naar keuze toevoegingsmiddelen (bv geur of kleurstoffen).
Als vetstof kun je in feite alle vetten gebruiken; in de zeep die je in de winkel kunt kopen zit meestal rundvet, olijfolie, palmolie, palmpitolie of kokosolie.
De juiste gewichtsverhoudingen van de ingredienten zijn grofweg per 100 gram vet : 13 gram caustische soda en 37 gram water.
Voor cosmetische zeep kun je er een beetje extra vet, glycerine of zelfs room aan toevoegen. Dan maakt het iets minder goed schoon maar is wel wat huidvriendelijker. Een ander ingredient die je er eventueel aan toe kunt voegen is een beetje talkpoeder.

zeepproductieWerkwijze :
Begin met je er bewust van te zijn dat de caustische soda gemeen spul is en lees dus eerst goed de gebruiksaanwijzing en waarschuwingen op het etiket. En als je bang bent aangelegd of je bent gewoon niet zo handig, doe dan keukenhandschoenen aan en zet eventueel een (veiligheids)bril op. Zorg in ieder geval voor een goede ventilatie ! En mocht er toch een druppeltje caustic soda op je huid komen dan onmiddelijk afspoelen met azijn.
Los de korrels dan op in koud (!) water in een metalen pannetje om natronloog te maken. Pas op : Het wordt erg heet en het kan gaan bruizen. Dit even roeren en laat verder zo'n 5 a 10 minuten met rust om wat af te koelen.
Warm ondertussen het vet of de olie langzaam op in een ander metalen pannetje.
Haal vervolgens het vet van het vuur en meng de natronloog er door heen.
Nu kun je gaan roeren met een lepel tot het zeep wordt, dan ben je ongeveer een uur aan het roeren. (met een mixer duurt het trouwens aanzienlijk korter). Dit heet de 'koude methode' en de zeep die je hierdoor krijgt is nog te agressief voor je huid en zal nog een paar weken dienen uit te rijpen voor je het kan gebruiken.
Je kunt ook de 'hete methode' gebruiken en de pan gewoon terug op het vuur zetten en terwijl het zachtjes kookt met een lepel blijven roeren tot het mengsel begint te verzepen, d.w.z. dik begin te worden. Dat duurt ongeveer 20 minuten, maar het geeft wel wat gifdampen, dus raam open !
Het is iets beter en verstandiger om, i.p.v. het mengsel terug op het vuur te zetten, de pan in een bak met heet water te zetten (au bain-marie), in een oven te zetten op zo'n 80 graden C of het mengsel warm te houden in bv een hooikist. Dan wel af en toe roeren en na ongeveer een half uur is de zeep klaar, hetgeen je makkelijk herkent omdat de zeep gelei-achtig is geworden.
Qua schoonmaakeigenschap is er weinig verschil tussen de zeep gemaakt met de koude of warme methode; het verschil ligt eerder in de uiteindelijke structuur van de zeep. Wil je zeep die een wat fijnere structuur heeft dan kun je beter de koude methode gebruiken en de zeep een paar weken laten rijpen voor gebruik.

uitgerijpte harde zeepHarde zeep :
Op het laatste moment, als het mengsel vrij stevig is (een met de lepel getrokken streep trekt geleidelijk weg) dan kun je er nu indien gewenst parfum, kleurstof, zeewier, kruiden of wat dan ook aan toevoegen.
Giet vervolgens het mengsel in een vorm of mal en laat staan tot het hard wordt hetgeen zo'n 3 a 10 dagen is bij de 'koude methode' en een paar uur als je de 'hete methode' hebt gebruikt. Om het proces te versnellen kun je de vormpjes op een werkende kachel zetten.
Is het hard haal dan uit de vorm en als je de 'koude methode' hebt gebruikt dan moet de zeep nog zo'n 3 a 6 weken rijpen om een lagere pH graad te krijgen en harder te worden. Heb je daarentegen de 'hete methode' gebruikt dan is de zeep, eenmaal afgekoeld, direct te gebruiken en hoeft verder niet uit te rijpen.
Als de verhouding vet en natriumhydroxide goed was dan is de zeep huidvriendelijk d.w.z. niet te vet en ook niet te bijtend.

Zeepvlokken :
Om zeepvlokken te krijgen dien je de 'hete methode' te gebruiken door de pan terug op het vuur te zetten en het zeepmengsel kook je al roerend wat langer door totdat je vanzelf een pan vol met een dikke zeep krijgt. Als je bijna niet meer kunt roeren, haal je pan van het vuur af, kiep je de inhoud direct op een hittebestendige plaat en je laat het geheel afkoelen. Vervolgens rasp je de afgekoelde klomp zeep tot vlokken. Dezen kun je zo fijn maken als je wilt, je kunt het geheel zelfs tot een grof poeder stampen als je wilt.
Deze vlokken hoeven verder niet uit te rijpen en ze zijn direct te gebruiken als schoonmaakmiddel voor je huis of voor de textielwas. Je kunt er zelfs mee afwassen.

Vloeibare zeep :
Je maakt eerst harde zeep of zeepvlokken, zoals hierboven beschreven, en vervolgens los je dat weer op in een beetje kokend water. Even af laten koelen en voila, je hebt vloeibare zeep. Dit is een hele goede manier om kleine restjes zeep te verwerken.

Uitzouten :
Wil je er zeker van zijn dat de zeep niet te bijtend is door een te hoog looggehalte dan zou je de zeep nog eens kunnen uitzouten.
Je kunt trouwens heel makkelijk de zeep zelf testen door het even tegen je tong of lippen te houden; als het naar zeep smaakt is het goed en als het een beetje prikt dan is de zeep te agressief voor je huid. (maar niet voor je tegelvloertje).
Om uit te zouten los je de gemaakte zeep op in kokend water en vervolgens voeg je een dosis keukenzout toe. De zeep komt bovendrijven, die je eruit schept, en het eventueel te veel aan loog blijft in het water achter.
Heb je echter ook andere ingredienten aan de zeep toegevoegd (glycerine, parfum etc.) dan blijven die ook achter in het water !

Bewaren van zeep :
Zeep bederft niet, maar kan wel na verloop van tijd wat uitdrogen. Dus om dit te voorkomen kun je de harde uitgerijpte zeep beter omwikkelen met b.v. vetvrij papier, of in een afgesloten blik wegbergen. En natuurlijk het liefst op een koele donkere plaats wegzetten.
En als je een klein wit laagje op je uitgeharde zeep vindt snij je die er gewoon af of je spoelt het eraf. Dat is het gevolg van een chemische reaktie tussen de natriumhydroxide en de kooldioxide in de lucht en het geeft in feite aan dat je iets teveel caustische soda hebt gebruikt.

het maken van zeep met houtasOuderwetse methode van zeep maken :
Je kunt ook zeep maken van een vetsoort en loogwater, het bruine aftreksel van houtas. In plaats van houtas kun je trouwens ook het as van verbrande varens gebruiken.
Een andere benaming voor dit loog is kaliloog, en uitgedampt, dus in vaste vorm : potas (kaliumcarbonaat of in iets andere vorm kaliumhydroxide).
Om dit bruine loogwater te krijgen vul je een stoffen zak met houtas en hier giet je langzaam lauw water door en je laat het uitdruppen in een emmer. Je kunt ook simpel een doorzichtige fles of pot vullen met de as, hier water bijdoen en dit een paar uur laten liggen om de as er vervolgens uit te zeven. Je kunt trouwens ook houtskool in kokend water versnipperen en dit later zeven of een linnen zak gevuld met houtas een uur laten trekken in heet water.
Welke methode je ook gebruikt, het loogwater wat je overhoudt heeft, ondanks de bruine kleur, al schoonmakende eigenschappen.
Zo kun je er b.v. je pannen mee schoonmaken door ze in dit loogwater te weken, om ze daarna af te borstelen en te drogen.
Ook kun je er textiel mee wassen. Laat je was simpelweg een paar uur in het loogwater weken om het vervolgens met warm water uit te spoelen.
Het voordeel van deze methode is dat het gebruikte waswater gewoon op de composthoop mag, want het is tevens een goede meststof.
Beter is het echter om aan het loogwater een vet toe te voegen zodat je echte zeep krijgt.
Hiertoe vul je een pan met loogwater en je voegt hier een aardige dosis vet aan toe. De juiste verhoudingen zijn hier niet zo belangrijk omdat het geheel vloeibaar blijft en je de zeep er later na het uitzouten afschept.
Vervolgens kook je dit mengsel van vet en loogwater een paar uur lang en op een gegeven moment gaat het verzepen. Ik dien er bij te zeggen dat dit kookproces wel erg stinkt, en echt gezond is het niet om de dampen in te ademen dus, als je dit binnen doet, goed ventileren !
Is het verzepingsproces beeindigd dan voeg je er vervolgens keukenzout aan toe en de zeep komt dan vanzelf bovendrijven die je uit de pan schept. Deze zeep was je dan nog eens uit en je houdt een natuurlijke zeep over.
Deze zachte zeep heeft een gelige kleur en blijft wat vloeibaar, net zoals de groene zeep die je in de winkels kunt kopen.

Zeep uit planten :
Er zijn tevens een aantal planten die een natuurlijke zeepachtige stof (saponine) bevatten. Lost men de saponine op in water dan ontstaat een zeepachtig schuim, wat echter iets minder goed schoonmaakt dan de door de mens gemaakte zeep. Saponinen komen voor in, zoals de naamgeving al aangeeft, het Zeepkruid en in de in de tropen groeiende Zeepnoten-boom. Maar ook bevatten de Paardekastanje, Luzerne, Klimop, Echte koekoeksbloem, Lelies en Agaven deze zeepachtige stof. Vroeger maakte men een aftreksel van de wortels van het Zeepkruid wat men vervolgens goot over het wasgoed dat op het bleekveld lag. Zodra de was droog was, werd het gedroogde schuim eraf geborsteld, en de was zag er weer keurig schoon uit.
Het nadeel van zeep uit planten is dat als je het van te voren maakt, gemengd met water, het niet lang houdbaar is. Op een gegeven moment gaat het n.l. gewoon rotten. Om dezelfde reden moet je de gewassen kleding ook altijd heel goed uitspoelen, anders blijven er minicule plantdeeltjes in het textiel zitten. Na een paar weken in de kast te hebben gelegen, ruikt de kleding dan opeens niet meer zo lekker. Dit probleem is trouwens stukken minder bij het gebruik van zeepkruid, omdat je daar maar weinig van nodig hebt. (Het is niet onverstandig om een klein stukje van je moestuin te reserveren voor dit plantje.) En als je een scheut azijn aan je wasmiddel toevoegt dan blijft het langer goed en bovendien is azijn goed voor je was.

Zeepkruid : Zoek de plantjes op in juni als ze makkelijk herkenbaar zijn aan de roze bloemetjes en graaf in de herfst de wortels uit. Was deze wortels goed om alle aarde te verwijderen en snij ze in kleine stukjes. Laat deze stukjes goed drogen (een paar uur in een oven op lage stand of een paar dagen boven een kachel). Deze stukjes wortel kun je direct toevoegen aan je kookwas. Om waswater te maken voor later gebruik kook de wortelstukjes zo'n 5 minuten in (liefst kalkvrij) water. De juiste verhouding is slechts 1 gram zeepkruidwortel per liter water ! Je zeeft het vervolgens en giet het in flessen. Dit waswater kun je later weer opwarmen en is bijzonder geschikt voor wol en voor de gekleurde was. Het is iets minder geschikt voor de witte was want deze krijgt een lichte gele kleur.

Luzerne : Ook van deze plant wordt de wortel gebruikt, die je elk moment van het jaar kunt uitgraven. Om een vloeibaar wasmiddel te krijgen doe je in feite hetzelfde als hierboven beschreven bij het zeepkruid. De gedroogde en in stukjes gesneden wortels kook je in water, alleen deze keer in de verhouding 100 gram wortel per liter water en dit alles laat je een half uur koken. Zeven en klaar is je waswater.

Paardenkastanjes : De kastanjes pellen (een kruis erin groeven en even opkoken, dan trek je schil er zo af) en ze vervolgens zo klein mogelijk fijnhakken. Laat dit in de verhouding 1 kilo per 3 liter water een uur lang koken. Zeef het geheel en giet in flessen. Dit wasmiddel is bijzonder geschikt voor de donkere was.

Klimop : Verzamel zo'n 100 blaadjes en kook dit ongeveer 10 minuten in 2 liter water. Haal de pan van het vuur en laat het geheel afkoelen. Zeef de blaadjes uit het water en maak de blaadjes zo klein mogelijk (met de blender of een hakmes). Doe de fijngemaakte blaadjes weer in het zelfde water, even opwarmen en goed roeren om het vervolgens door een zeef te gieten. Dit wasmiddel is uitstekend geschikt voor alle textielwas. Het schijnt echter dat er mensen zijn die er een allergische huidreaktie op kunnen krijgen, dus wel goed uitspoelen.

Combinatie-recept : Je hebt nodig 50 klimopblaadjes, 30 gepelde en in stukjes gehakte paardenkastanjes (of 15 kastanjes en 50 gram stukjes gedroogde zeepkruidwortels), 5 liter water en een glas ammoniak.
Laat het geheel ongeveer 20 minuten koken terwijl je kontinu roert. Haal van het vuur en zeef het. Voeg er dan een glaasje amoniak aan toe en je hebt een superwasmiddel waar geen enkele vlek tegen bestand is.

Haarwasmiddel / badwater : 100 gram kruid op 100 gram water, 10 minuten koken en laten trekken, zeven. Je kunt hiervoor zeepkruid, paardenkastanje, luzerne, klimop of een kombinatie gebruiken.